W 1764 roku zaczęto realizować inwestycję, określono trasy kanałów i przystąpiono do budowy. Kilkanaście lat później powstała nowa droga żeglowna, łącząca jeziora mazurskie. Wraz z budową kanałów łączących poszczególne jeziora pojawiły się pierwsze plany połączenia nowo powstałej drogi wodnej z Bałtykiem. Rozważano budowę kanału wiodącego od jeziora Śniardwy do rzeki Guber i dalej Łyną do Pregoły i Bałtyku, następnie kanał z jeziora Mamry przez Węgielsztyn do Łyny, częściowe wykorzystanie rzeki Omet, jak również budowę drogi wodnej z wykorzystaniem rzeki Węgorapy. W tym ostatnim przypadku szybko się okazało, że transport Węgorapą jest nieopłacalny. Powrócono wówczas do koncepcji budowy kanału łączącego jezioro Mamry z Łyną. W latach 1849-1862 opracowano trasę kanału oraz sporządzono pierwszy projekt drogi wodnej (kanał długości ~50 km., spad ~111 m., 6 stopni wodnych).
Uchwałę o budowie kanału podjęto dopiero w 1908 roku, dokumentację techniczną (kanał o zmiennym profilu – 10 stopni wodnych, długość kanału 50,4 km., różnica poziomów ~111,5m) wykonano do 1911 i w tym roku rozpoczęto realizację inwestycji. W przetargu na budowę kanału wyłoniono firmy budowlane „Philipp Holzmann AG” i „Dykerhoof & Widdman”, które zatrudniły do budowy setki ludzi i mnóstwo sprzętu.
Głównym celem budowy Kanału Mazurskiego było odprowadzenie w kierunku północnym wód z Wielkich Jezior Mazurskich do rzeki Pregoły, w celu uzyskania drogi wodnej do Bałtyku oraz wykorzystanie energii wodnej do poruszania siłowni wodnej /później z tego zrezygnowano/ i osuszenia ok. 17-19 tys. hektarów łąk. Prace przy budowie kanału zostały przerwane wybuchem I wojny światowej. Do tego czasu na znacznej części przekopano kanał oraz wybudowano 2 śluzy. W 1919 roku budowę kanału wznowiono, lecz ze względu na trudności finansowe, związane z głębokim kryzysem w Niemczech po kilku latach je przerwano. Po kilkunastoletniej przerwie wznowiono je dopiero w 1934 roku. Wokół kanału zaczęły wyrastać baraki dla pracowników, po raz pierwszy użyto koparek. Pomimo szerokiego frontu robót i wielu uczestników budowy, budowa kanału objęta była zasadą tajności.
W 1939 roku po wybuch II wojny światowej kolejny raz pokrzyżował dalszą kontynuację budowy. Kanał nie został ukończony, mimo, że prace trwały jeszcze 3 lata, tj. do końca 1942 roku. Tak więc rok 1942 należy przyjąć jako ostateczne zakończenie prac na Kanale Mazurskim, przy ogólnym zaawansowaniu ok. 90%. Wraz w nadejściem Armii Czerwonej na przełomie 1944/45 roku, wysadzono prawie wszystkie mosty na Kanale Mazurskim.
W grudniu 1945 kanał został przecięty granicą miedzy dwa państwa: ZSRR i Polskę. Po stronie polskiej długość jego wyniosła 20,5 km, pozostała część czyli 29,9 km w granicach obecnej Rosji w Obwodzie Kaliningradzkim.
Na trasie kanału zbudowano 10 żelbetowych śluz o długości ~ 45 m i szerokości ~ 7,7 m. Są to śluzy komorowe, konstrukcji żelbetowej, niektóre ze zbiornikami oszczędnościowymi. Komory wyposażono w drabinki, pachoły cumownicze stałe i pływające. Na dolnej głowie dziewięciu śluz projektowany był żelbetowy most drogowy. Kanał podzielony został na 10 stopni śluzowych, w kolejności od jeziora Mamry: śluza Leśniewo Dolne, Leśniewo Górne, Piaski, Bajory, Długopole, Ozierki, Marinówka, Kostromino, Drużba II i Drużba I.
Trasa Kanału Mazurskiego.
Trasa Kanału Mazurskiego prowadzi z jeziora Mamry w miejscowości Przystań poprzez jez. Rydzówka do rzeki Łyny w miejscowości Drużba /niem. Allenburg/ i wynosi 50,4 km. Cała droga wodna liczy 170 km, z czego poza kanałem 22 km przypada na Łynę, 65 km – na Pregołę i 33 km na Zalew Wiślany. Ponieważ Kanał Mazurski nie został ukończony w związku z tym nie może być użytkowany zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem tj. jako droga wodna żeglowna. Wybierając się na Kanał Mazurski warto obejrzeć wszystkie obiekty na jego trasie, przyjrzeć się rozwiązaniom jakie zastosowano na tych obiektach. Kanał Mazurski położony w obszarach przygranicznych zachwyca ciszą, spokojem i pięknem otaczającej go przyrody - nie zmąconej przez wszechobecną cywilizację. Szczególnie po stronie rosyjskiej gdzie przebiega na terenie całkowicie wyludnionym (wyjątek stanowi Drużba i Ozierki). Poruszając się rosyjskim odcinkiem Kanału Mazurskiego należy pamiętać o strefie przygranicznej (poniżej Ozierek do granicy Państwa), w której należy poruszać się z odpowiednią przepustką wydawaną przez rosyjskie instytucje. Pokonując pieszo rosyjską część kanału można na niektórych odcinkach spotkać żmije zygzakowate. Po stronie rosyjskiej zachowało się sporo śladów II wojny światowej: m.in. zasieki z drutu kolczastego wzdłuż brzegów kanału, fragmenty okopów, tudzież pod mostem Żeleznodorożnyj – Czerniachowsk zapory przeciwczołgowe. Kanał Mazurski to królestwo bobrów, mnóstwo bobrowych tam możemy zobaczyć po tamtej stronie granicy, szczególnie w rejonie Ozierek i Kostromino.
Więcej na temat Kanału Mazurskiego znajdą Państwo na stronie: www.kanal-mazurski.eu
